13 grudnia – Stan wojenny w Polsce (1981 – 1983)

Wprowadzony został na terenie całej Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (PRL), niezgodnie z Konstytucją, na mocy niejednomyślnej uchwały Rady Państwa z 12 grudnia 1981 roku, na wniosek Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego, później poparty przez Sejm (PRL) uchwałą z 25 stycznia 1982 roku. Przyczynami jego wprowadzenia były w szczególności: niezadowolenie społeczeństwa z braku dostatecznego zaopatrzenia w żywność i innych towarów w sklepach, reglamentacji poprzez kartki żywnościowe  w 1981 roku na takie produkty jak: mięso, wędliny, masło, tłuszcze, mąkę, ryż, kaszę, mleko dla niemowląt, mydło, proszek do prania, papier toaletowy, zagrożenie bezpieczeństwa energetycznego, załamanie się skupu produktów rolnych, spadek dochodu narodowego oraz eksportu, obawy reżimu komunistycznego przed utratą władzy i kontrolą nad niezależnym ruchem związkowym, w tym przede wszystkim nad Niezależnym Samorządnym Związkiem Zawodowym „Solidarność” (NSZZ „Solidarność”), spadek poparcia społecznego dla rządzących, groźba interwencji państw Układu Warszawskiego na czele ze Związkiem Radzieckim, jak komuniści podawali wówczas opinii publicznej. Jednak  należy z całą mocą podkreślić, że Departament Stanu USA wydając komunikat stwierdził, iż „nie sygnalizowano żadnego ruchu wojsk radzieckich”.

    Społeczeństwo poinformowano o stanie wojennym przez radio, emitując o godzinie szóstej rano przemówienie Wojciecha Jaruzelskiego, później zmodyfikowane przedstawiła telewizja. Na ulicach miast pojawiły się czołgi, a także wojsko. Władze komunistyczne zmilitaryzowały wiele instytucji, kierując do nich ponad 8 tysięcy komisarzy wojskowych, także komunikację, telekomunikację, energetykę, górnictwo, porty morskie oraz 129 najważniejszych fabryk. Nakazano bezwzględne posłuszeństwo pracownikom, za jego brak groziło 25 lat pozbawienia wolności, a nawet kara śmierci. Zakazano zgromadzeń, strajków, działalności związkowej i społecznej, a sądy działały w trybie doraźnym, wyłączono komunikację telefoniczną, wprowadzono cenzurę korespondencji, później rozmowy telefoniczne na poczcie kontrolowano. Godzina milicyjna trwała początkowo od 19.00, a następnie od 22.00 do 6.00. Zakazano zmiany miejsca pobytu bez uprzedniego zawiadomienia władz administracyjnych. Wstrzymano wydawanie prasy poza gazetami rządowymi tj. „Trybuną Ludu” oraz „Żołnierzem Wolności”. Nastąpiła dalsza reglamentacja. Na kartki można było kupić: czekoladę, papierosy, alkohol, benzynę, buty. Ludność wymieniała się kartkami lub nimi handlowała. Wiele osób wyemigrowało z Ojczyzny. Inni podjęli walkę poprzez demonstracje i strajki, też w podziemiu kolportując ulotki oraz plakaty antyrządowe. Większość aktorów i twórców bojkotowała stan wojenny, odmawiając występów i wywiadów telewizyjnych. Z pracy zwolniono ponad 800 niepokornych dziennikarzy. Obywatele nosili na ubraniach oporniki elektryczne jako symbol protestu, spóźniali się do pracy, pracowali w tzw. żółwim tempie, rozwieszali wspomniane wcześniej ulotki, plakaty w trudno dostępnych miejscach.

    W trakcie stanu wojennego internowano ponad 10 tysięcy osób, głównie działaczy NSZZ „Solidarność” i opozycji demokratycznej, studentów, twórców, artystów, wielu uczestników demonstracji, strajków. Podczas przesłuchiwań byli brutalnie traktowani przez służby komunistyczne. Życie straciło około 40 osób, w tym 9 górników z Kopalni Węgla Kamiennego „Wujek” w Katowicach w czasie pacyfikacji strajku.

    Wprowadzenie stanu wojennego w Polsce jest jedną z najczarniejszych dat w jej historii. Na szczęście komuniści nie osiągnęli zamierzonego celu ze względu na wielką determinację części społeczeństwa, pomoc Kościoła i zagraniczną. Przeciwko wprowadzeniu stanu wojennego w Polsce  ostro zareagowały Stany Zjednoczone. 23 grudnia 1981 roku prezydent USA Ronald Reagan ogłosił sankcje gospodarcze wobec PRL i wskazał na Związek Radziecki, który obwinił, że znacznie przyczynił się do wprowadzenia stanu wojennego w naszej Ojczyźnie. Protestowały społeczeństwa zachodnie najliczniej w Londynie, Paryżu, Skandynawii.  

    Stan wojenny władze komunistyczne zawiesiły 31 grudnia 1982 roku, a zniosły 22 lipca 1983 roku.

    Wszystkim ofiarom stanu wojennego w Polsce, internowanym, walczącym z reżimem komunistycznym oddajemy Cześć i Hołd. Chwała Bohaterom!    

Kazimierz Surzyn