Strona wykorzystuje pliki cookies, jeśli wyrażasz zgodę na używanie cookies, zostaną one zapisane w pamięci twojej przeglądarki. W przypadku nie wyrażenia zgody nie jesteśmy w stanie zagwarantować pełnej funkcjonalności strony!

środa, 28 sierpień 2019 22:28

OKUPACJA HITLEROWSKA SUCHEJ W 80. ROCZNICĘ WYBUCHU II WOJNY ŚWIATOWEJ

Okupacja hitlerowska, akcja wysiedlania. Sucha dworzec PKP rejon magazynów. Okupacja hitlerowska, akcja wysiedlania. Sucha dworzec PKP rejon magazynów. http://suchabeskidzkadawniej.pl/

DLA MIESZKAŃCÓW SUCHEJ PODOBNIE JAK RÓWNIEŻ DLA LUDNOŚCI OKUPOWANEJ POLSKI BYŁ TO OKRES BARDZO CIĘŻKI. TERROR, STRACH PRZED ŚMIERCIĄ, WYNISZCZAJĄCA PRACA PONAD LUDZKIE SIŁY, GŁÓD, PONIŻANIE GODNOŚCI NARODOWEJ I GODNOŚCI CZŁOWIEKA- TO SWOISTY OBRAZ ÓWCZESNEJ RZECZYWISTOŚCI. BRONIĄCA SIĘ LUDNOŚĆ SUCHEJ I OKOLIC PRZED HITLEROWCAMI Z NARAŻENIEM ŻYCIA ORGANIZOWAŁA DZIAŁALNOŚĆ KONSPIRACYJNĄ I WŁĄCZAŁA SIĘ W CZYNNĄ WALKĘ Z WROGIEM. BARDZO WAŻNA BYŁA WTEDY SOLIDARNOŚĆ LUDZKA I WIARA W ZWYCIĘSTWO.

 

 

Pierwsze zarządzenia władz okupacyjnych...

 

Wojska niemieckie wkroczyły do Suchej szosą od strony Żywca 4 września 1939 roku. Władze okupacyjne zabroniły mieszkańcom opuszczania miejsca zamieszkania. Wprowadziły obowiązek oddania do Urzędu Miejskiego w Suchej broni, lornetek, aparatów radiowych i fotograficznych. Polskie nazewnictwo suskich ulic i instytucji zastąpiły niemieckimi. Obowiązywało niemieckie prawo. Nazistowskie sądownictwo służyło prześladowaniu i eksterminacji Polaków. Niemcy stosowali od początku okupacji przymus pracy, aby doprowadzić ludność do wycieńczenia, by później spowodować łatwiejszą ich likwidację. Mieszkańcy Suchej wykonywali np. prace brukarskie, pracowali ciężko w tartakach i w Niemczech.

Suchą naziści włączyli do III- Rzeszy, a zamek posłużył im jako koszary. Kontrola celna i graniczna przy wyjeździe ludności z Suchej do Krakowa miała miejsce na zembrzyckim moście. Należało wówczas okazać ważną przepustkę. Najmniejszy sprzeciw wobec zarządzeń okupanta groził terrorem, poniżaniem godności osobistej, rozstrzelaniem, pacyfikacją ludności, wywózką do Rzeszy, zagładą w obozach koncentracyjnych.

 

Wysiedlanie ludności...

 

Hitlerowcy rozpoczęli je już od wiosny 1940 roku. W Szkole Podstawowej nr 2 w Suchej założyli obóz przejściowy dla wysiedleńców z okolicznych wsi. Stamtąd kierowali ich do Generalnej Guberni, dokwaterowali do innych rodzin, wywozili na przymusowe roboty w głąb Rzeszy lub do obozów koncentracyjnych. Z Suchej okupant wysiedlił około 38 rodzin. Byli to przede wszystkim bogaci rolnicy, kupcy i właściciele budynków. Tych, którzy mieszkali w kamienicach albo posiadali domy przesiedlano m. in. do ruder żydowskich. 13 marca 1942 roku miał miejsce duży transport mieszkańców Suchej na roboty do Niemiec.

 

Brak żywności i innych artykułów...

 

W bardzo trudnej sytuacji znaleźli się rolnicy, gdyż okupant nałożył na nich obowiązkowe kontyngenty żywności. Ponieważ w czasie okupacji na ogół brakowało żywności i innych artykułów przemysłowych oficjalnie panował system kartkowo- przydziałowy i reglamentacyjny. Część mieszkańców zajmowała się przemytem towarów i ich sprzedażą na wolnym rynku zwanym „czarnym rynkiem”, który charakteryzował się surowymi prawami popytu i podaży.

Ważnym elementem solidarności było prowadzenie przez księdza Mieczysława Noworyta pomocy charytatywnej osobom biednym, prześladowanym oraz rodzinom aresztowanych. Na ten cel przeznaczano składki kościelne i ofiary składane przez zamożnych parafian. Ludziom potrzebującym piekarz Gabriel Mrugacz ofiarował często darmowo chleb. Znaczna część mieszkańców swoje przydziały alkoholu i papierosów wymieniała na produkty spożywcze.

 

 

Hitlerowska polityka wobec Żydów...

 

Żydów suskich, tak samo jak w całym kraju, naziści pozbawiali majątków. Kazali im nosić na rękach opaski z charakterystyczną gwiazdą Dawida. Żydzi bici, poniżani, odbierano im prawo do bycia ludźmi. Na terenie dawnego browaru suskiego należącego do hrabiego Juliusza Tarnowskiego hitlerowcy utworzyli jesienią 1942 roku getto dla Żydów z powiatu żywieckiego i wadowickiego. Zgromadzonych tam około 300 Żydów zatrudnili przy regulacji rzeki Stryszawki, przy pracach budowlanych i do porządkowania miasta. 8 maja 1943 roku nastąpiła likwidacja getta. Dzieci do lat 14 i osoby starsze okupant wywiózł do obozu Oświęcim- Brzezinka, młodzież powyżej lat 14 na roboty do Niemiec. Szacuje się, że oprawcy zgładzili około 500-set Żydów suskich.

Hitlerowcy wyburzyli całkowicie stojący na rynku miasta piętrowy dom Żyda Löwiego, a także rozebrali żydowską bożnicę usytuowaną niedaleko rynku, nad potokiem Młynówka. Podobny los spotkał szereg zabudowań o konstrukcji drewnianej przylegających od strony Stryszawki do rynku.

 

Suskie ofiary obozu Auschwitz- Birkenau...

 

Będkowski Marian, Bucała Stefan, Ćwik Roman, Goczek Wilhelm, Gamrat Władysław, Gawlas Stanisław, Hollaender Abraham, Iciek Stanisław, Józefiak Józef, Kubasiak Michał, Kubasiak Stefania, Kumorowicz Julia, Machnik Jan, Pabian Józef, Pasierbek Władysław, Passendorfer Edward, Polak Waleria, Popielarczyk Antoni, Półtorak Bolesław, Reichenbaum Jakob Israel, Reichenbaum Joahim Israel, Reichenbaum Josef Israel, Sokólski Eugeniusz, Sokólski Jan, Strzałkowski Wiktor, Świerkosz Andrzej, Tyczkowska Janina, Tyczkowski Władysław, Weis Wojciech, Witek Zbigniew.

 

I innych obozów...

 

Domański Mieczysław (Gross-Rosen), Godzwan Władysław (Dachau), Krzeszowiak Józef (Mauthausen), Krzeszowiak Kazimierz (Buchenwald), Popiel Gustaw (Gross-Rosen).

 

Walka z kulturą w Suchej ...

 

Niepowetowane straty w tym czasie poniósł księgozbiór zamku suskiego. Mimo, iż przed wybuchem wojny hrabia Tarnowski polecił wywieźć cenne zbiory, to jednak Niemcy zawłaszczyli część tomów. Niektóre z nich spalili w suskich lokomotywniach albo przemielili w żywieckiej papierni. Ocalała jedynie część zbiorów, która znajduje się obecnie m.in. w Bibliotece Jagiellońskiej w Krakowie oraz w Bibliotece Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu. Hitlerowcy zrabowali też z zamku kolekcję obrazów i rzeźb.

Okupacja dotknęła również suskie szkoły. W Szkole Podstawowej nr 1 uczyły się dzieci polskie, niemieckie i żydowskie. Te ostatnie końcem 1939 roku zostały usunięte z tej placówki oświatowej. Kiedy wzrosła liczba uczniów niemieckich w szkole, polskie dzieci przeniesiono do szkoły nr 2 na Zasepnicy. Po zorganizowaniu w tej placówce tymczasowego obozu dla wysiedlonych, dzieci pobierały naukę w prywatnych domach. Uczniów zaś ze szkoły nr 1 przeniesiono do szkoły w Makowie Dolnym. Braki lokalowe w tym miejscu spowodowały, że dzieci uczyły się także w wynajmowanych pomieszczeniach. W szkołach zezwolono na naukę języka polskiego, geometrii, higieny, ale skonfiskowano polskie podręczniki. Nakazano usunąć z programu nauczania śpiewu wszystkie pieśni narodowe. Nauczyciele suscy nie wahali się podejmować tajnej pracy oświatowej ucząc m. in. historii, geografii i przekazując uczniom wartości moralne oraz patriotyczne. Z rozkazu władz okupacyjnych pedagodzy musieli wykonywać dodatkową pracę w urzędach niemieckich. Liczbę zajęć szkolnych ciągle ograniczano.

W suskim kinie wyświetlano tylko te filmy, które pozytywnie przeszły przez niemiecką cenzurę propagandową. Wobec tego oglądali je wyłącznie naziści.

 

Atak na kościół...

 

Okupanci starali się wszelkimi sposobami ograniczać i szykanować samych kapłanów, jak również ich posługę duszpasterską. Czynili tak dlatego, że wiedzieli, iż kościół zwłaszcza podczas okupacji stanowił dla mieszkańców ostoję wiary, polskości i patriotyzmu. Opiekował się ubogimi, dawał nadzieję na odzyskanie wolności, pomagał przezwyciężyć ból i cierpienie osobom, które straciły najbliższych w walkach z wrogiem i w obozach zagłady. Naukę religii oprawcy usunęli ze szkół, toteż odbywała się ona na plebani. Niszczono przydrożne krzyże, kapliczki i groby na cmentarzu. W 1943 roku hitlerowcy zrabowali dwa dzwony z suskiej świątyni.

 

 

 

 

Konspiracja i walka z wrogiem...

 

Wielką rolę w powstaniu ruchu konspiracyjnego odegrał miejscowy węzeł kolejowy. Kolejarze suscy już od 1940 roku rozpoczęli działalność podziemną. Organizował ją Zbigniew Tyczkowski tworząc drużyny oraz grupę dywersyjno- sabotażową. Ściśle z Tyczkowskim współpracowali m. in.: A. Listwan, S. Ścieszka, T. Karp, W. Chruścicki i J. Słomka. Drużyny organizowały przerzuty zagrożonych przez Niemców działaczy podziemia z Rzeszy do Generalnej Guberni. Bardzo ważne było też fałszowanie listów przewozowych. Natomiast grupa dywersyjno-sabotażowa niszczyła łożyska wagonów, sypiąc do nich piasek i żwir oraz likwidowała cenne przesyłki przeznaczone dla hitlerowców.

W Suchej wiosną 1940 roku powstała organizacja konspiracyjna, której komendantem był Antoni Malczewski, a później Edward Passendorfer. W 1941 roku jako tzw. „Placówka Sucha” weszła w skład Żywieckiego Obwodu Związku Walki Zbrojnej.

Sucha i okolice ze względu na położenie i warunki terenowe stanowiła doskonały ośrodek działania i bazę wypadową dla prowadzenia akcji partyzanckich. Pracą Kierownictwa Dywersji i Sztabu Okręgu Armii Krajowej kierował Wacław Zdyb „Zawieja”. Zorganizował on trzy grupy partyzanckie. Najsilniejszą z nich był oddział por. Czesława Świąteckiego „Surmy”. Jedną z ważniejszych akcji tego oddziału było rozbicie, w nocy z 20/21 sierpnia 1943 roku, placówki granicznej w Suchej, w ramach działań o kryptonimie „Taśma”. Partyzantami dowodził wówczas Bronisław Molina ps. „Bronek”. Pierwszy pluton oddziału „Surmy” tworzyli partyzanci z Suchej. Dowodził nimi Józef Kołacz „Jawor”. Pluton ów podejmował ataki na placówki graniczne, na niemieckich osadników, zdobywał broń i amunicję m. in. : w Gilowicach, Palczy, Krzeszowie i Kocierzu. Bardzo aktywny okazał się też pluton z Suchej dowodzony przez sierżanta Mamcarza.

Suskie podziemie tworzyły również dwa oddziały Batalionów Chłopskich. Jednym z nich był Oddział Specjalny „Groń”, którym kierował kpt. Stanaszek. Natomiast po jego zamordowaniu przez nazistów, Zygmunt Pieczara „Drań”. Drugim równie aktywnym oddziałem partyzanckim Batalionów Chłopskich był tzw. „Paw”, dowodzony przez Józefa Jąkałę, ps. „Borówka”.

Warto zaznaczyć, iż w czasie okupacji hitlerowcy zamordowali około 90 mieszkańców Suchej. Są to przede wszystkim ofiary kampanii wrześniowej 1939 roku, pomordowani przez Niemców w czasie egzekucji i w obozach koncentracyjnych oraz zabici w walce z wrogiem w roku 1945 podczas wyzwalania naszych terenów.

 

Wyzwolenie...

 

Wojskami, które wyzwoliły spod okupacji hitlerowskiej Suchą była I armia gwardii IV Frontu Ukraińskiego pozostająca pod ogólnym dowództwem generała pułkownika Andrieja Greczki. 242 dywizja 3 korpusu I armii gwardii pod dowództwem generała, majora Wiktora Lisinowa, po sforsowaniu rzeki Skawy, zajęła tereny ziemi suskiej, aż do rubieży Stryszawa -Zembrzyce. Po wzmożonych walkach ostateczne wyzwolenie Suchej nastąpiło 29 stycznia 1945 roku. W zbiorowych mogiłach na cmentarzu spoczywa 636 żołnierzy IV Frontu Ukraińskiego.

 

 

Kazimierz Surzyn 

Źródła:

 

  1. Hojnacki B., Beskidzkie echa wolności, Bielsko- Biała, 1987.

  2. Kronika Parafialna w Suchej.

  3. Lista śmierci, Podbeskidzkie ofiary obozów i więzień hitlerowskich, Kronika Beskidzka, 2005.

  4. Mydlarz J., W kręgu suskiej konspiracji, Kalendarz Beskidzki, 1981.

  5. Sucha Beskidzka, pod redakcją Józefa Hampla i Feliksa Kiryka, Kraków, 1998, s.311-346.

  6. Sucha Beskidzka w opracowaniu Janusza Kociołka, Urząd Miejski w Suchej Beskidzkiej.

 

Home