Strona wykorzystuje pliki cookies, jeśli wyrażasz zgodę na używanie cookies, zostaną one zapisane w pamięci twojej przeglądarki. W przypadku nie wyrażenia zgody nie jesteśmy w stanie zagwarantować pełnej funkcjonalności strony!

wtorek, 19 listopad 2019 07:03

Stan powietrza w Krakowie, czy jest się czego bać?

Stan powietrza w Krakowie pozostawia wiele do życzenia. Jak co roku w okresie grzewczym poziom zanieczyszczeń powietrza na południu Polski znacznie przekracza dopuszczalne normy. Wszechobecny smog powodowany jest przede wszystkim przez niską emisję, którą z kolei wywołują przydomowe kotłownie, gdzie spalany jest niskiej jakości węgiel oraz śmieci. Nie pozostaje to bez znaczenia dla naszego zdrowia.

 

Smog najczęściej występuje zimą, ponieważ jest to zjawisko atmosferyczne, które powstaje na skutek zmieszania się mgły z dymem i spalinami. Do atmosfery przedostają się szkodliwe dla zdrowia i życia ludzi, związki chemiczne i substancje stałe. Niektóre z nich mają działanie kancerogenne. Na początku października br. zostały przeprowadzone badania, które wykazały obecność mikroplastiku w krakowskim powietrzu.

Ciekawostka: Określenie „smog” powstało przez połączenie angielskich słów „smoke” (dym) i „fog” (mgła). Polacy próbowali stworzyć sztucznie rodzimy odpowiednik, dlatego przez pewien czas używane było określenie „dymgła”.

Smog można podzielić ze względu na miejsce jego występowania oraz warunki, a także skład chemiczny:

  • smog typu Los Angeles – nazywany również smogiem fotochemicznym. Występuje zazwyczaj w okresie letnim, odnotowywany w strefach subtropikalnych. W jego składzie znajdują się tlenki azotu, tlenki węgla i węglowodory, które z czasem, ulegają późnym reakcjom fotochemicznym, w których wyniku powstają: ozon, azotan nadtlenku acetylu i aldehydy.
  • smog londyński – występuje przede wszystkim w okresie jesienno-zimowym na skutek inwersji temperatur w umiarkowanej strefie klimatycznej. W jego składzie znajdują się: tlenki azotu, sadza, dwutlenek siarki, tlenki węgla, trudno opadające pyły.

Ciągłe monitorowanie stanu powietrza w Krakowie wskazuje na fakt, iż w stolicy małopolski odnotowywane są oba rodzaje smogu.

Ważne: Opublikowany raport Ministerstwa Przedsiębiorczości i Technologii głosi, że w 2016 roku z powodu smogu w całej Polsce zmarło około 19 tys. mieszkańców.


Zanieczyszczenia powietrza i ich wpływ na zdrowie mieszkańców

Zanieczyszczenia powietrza są bardzo niebezpieczne dla zdrowia i życia ludzi. Szczególnie, gdy mówimy o regularnym przekraczaniu dopuszczalnych norm. System monitorowania pozwala na ustalenie w czasie rzeczywistym jakości powietrza. Zanieczyszczenie powietrza najczęściej przyczynia się do powstawania astmy oraz jej napadów. Mogą one powodować zaostrzenie objawów przewlekłego zapalenia oskrzeli, niewydolności oddechowej, a nawet przyczynić się do wystąpienia paraliżu układu krwionośnego.

Smog wpływa również na zmniejszenie masy urodzeniowej dzieci, a także zwiększa ryzyko wystąpienia u nich astmy, ryzyko zachorowalności na nowotwory i przewlekłą obturacyjną chorobę płuc. Według dostępnych badań nawet 15% wszystkich objawów astmy zostało spowodowanych przez zanieczyszczenia powietrza.

Ważne: Ponad 50% smogu w Polsce powstaje na skutek niskiej emisji.

W 2013 roku WHO uznało pyły zawieszone, jako kancerogenne, ponieważ w ostatnich latach zaobserwowano i udowodniono ich związek ze zwiększeniem zachorowalności na raka płuc.

Smog jest bardzo niebezpiecznym zjawiskiem, zagrażającym życiu mieszkańców, dlatego też stan powietrza w Krakowie jest stale monitorowany. W czasie wielkiego smogu londyńskiego, który trwał pięć dni, na skutek zanieczyszczeń powietrza zmarło ponad cztery tysiące osób. Obecnie mówi się o około dwunastu tysiącach ofiar, które poniosły w tamtym okresie śmierć na skutek smogu.

W czasie występowania największych stężeń zanieczyszczeń powietrza zaleca się unikać przebywania na zewnątrz lub ograniczyć je do niezbędnego minimum. Mowa tu przede wszystkim o dzieciach i młodzieży poniżej 25. roku życia, ale także osobach starszych i chorych, głównie:

  • z zaburzeniami ze strony układu oddechowego,
  • cierpiących na astmę,
  • cierpiących na alergie skóry i oczu,
  • z zaburzeniami funkcjonowania układu krwionośnego,
  • osoby zawodowo narażone na działanie zanieczyszczeń powietrza,
  • osoby biernie i czynnie palące papierosy.

Osoby znajdujące się w grupie ryzyka, w tym osoby starsze, powinny unikać długotrwałego przebywania na zewnątrz, a także wszelkiego wysiłku fizycznego w tym okresie i wietrzenia pomieszczeń. Bardzo ważne jest też regularne zażywanie leków, jeżeli takie zostały zalecone przez lekarza.

Ważne: Największe stężenie zanieczyszczeń powietrza w Polsce zostało odnotowane w styczniu 2017 roku w Rybniku. Wynosiło ono 3 126% normy.


Co znajduje się w krakowskim powietrzu?

Zacznijmy od tego, że aż 36 z 50 najbardziej zanieczyszczonych miast w Unii Europejskiej znajduje się w Polsce. W miejscach tych występuje najwyższe stężenie pyłu PM2,5, które powodowane jest przez niską emisję, czyli emisję zanieczyszczeń na wysokości do 40 m.

Do problemu zanieczyszczeń powietrza przyczyniają się przede wszystkim przestarzałe kotły, w których mieszkańcy spalają niskiej jakości paliwa stałe i śmieci. Pozwala im to zaoszczędzić na wysokich kosztach ogrzewania. Są to pozorne oszczędności, ponieważ narażając swoją rodzinę i sąsiadów na wdychanie groźnych dla zdrowia substancji, przyczyniają się do ich zachorowalności na dolegliwości ze strony układu oddechowego, krążenia, a nawet neurologiczne, co w konsekwencji prowadzi do przedwczesnej śmierci.

Władze województwa małopolskiego wprowadziły od 1 września 2019 roku całkowity zakaz palenia węglem i drewnem, który ma podnieść jakość powietrza.

Główny Urząd Statystyczny ogłosił, że w 2015 roku w Polsce na skutek korzystania z przestarzałych kotłów oraz niskiej jakości paliw, przydomowe kotłownie stały się głównym źródłem emisji pyłów, tlenku węgla oraz niemetanowych lotnych związków organicznych. W niemal 90% były odpowiedzialne za emisję wielopierścioniowych węglowodorów aromatycznych.

Zanieczyszczone pyłem zawieszonym i benzo(a)pirenem powietrze przyczynia się do powstawania chorób:

  • układu krwionośnego:
    a) nadciśnienia tętniczego,
    b) zaburzenia rytmu serca,
    c) zawału serca,
    d) choroby niedokrwiennej serca,
    e) niewydolności serca
  • układu rozrodczego:
    a) przedwczesnego porodu,
    b) bezpłodności,
    c) obumarcia płodu
  • układu oddechowego:
  • a) raka płuc,
    b) częstych infekcji dróg oddechowych,
    c) astmy,
    d) przewlekłej obturacyjnej choroby płuc,
  • układu nerwowego:
    a) podwyższenia poziomu niepokoju,
    b) zmian anatomicznych w mózgu,
    c) przyspieszonego starzenia się układu nerwowego,
    d) problemów z pamięcią i koncentracją,
    e) stanów depresyjnych,
    f) choroby Alzhaimera,
    g) udaru mózgu

Pył PM10

Na pył PM10 składają się cząstki o średnicy mniejszej lub równej 10μm. Występuje na skutek spalania paliw stałych oraz ciekłych. Może zawierać substancje toksyczne i szkodliwe dla ludzi, takie jak:

  • sadza,
  • azbest,
  • dioksyny,
  • benzopiren,
  • furany,
  • arsen,
  • kadm,
  • nikiel,
  • ołów.

Pył PM10 przedostaje się do dróg oddechowych i płuc. Odpowiada za powstawanie świszczącego oddechu, kaszlu, ostrego zapalenia oskrzeli czy pogorszenie się stanu osób cierpiących na astmę. Pyły te zwiększają ryzyko wystąpienia udaru mózgu oraz zawału serca. Sam benzopiren charakteryzuje się silnym działaniem rakotwórczym.

Pył PM2,5

Cząsteczki pyłu PM2,5 są mniejsze niż 2,5μm, co sprawia, że pył ten jest bardzo niebezpieczny dla zdrowia i życia ludzi, ponieważ ich niewielkie wymiary sprawiają, że z łatwością przedostaje się on przez pęcherzyki płucne do krwiobiegu. Długotrwałe narażenie na wysokie stężenia pyłu PM2,5 skraca średnią długość życia. Natomiast krótkotrwała ekspozycja zwiększa ryzyko zachorowania na choroby ze strony układu oddechowego oraz krwionośnego. Po bezpośrednim kontakcie z zanieczyszczonym powietrzem mogą wystąpić takie dolegliwości, jak:

  • nasilenie objawów astmy,
  • kaszel,
  • uczucie duszności,
  • osłabienie czynności płuc,
  • zapalenie naczyń krwionośnych,
  • zaburzenie rytmu serca,
  • nasilenie objawów chorób ze strony układu krwionośnego.

Benzo(a)piren

Benzo(a)piren jest mutagennym związkiem chemicznym, który należy do grupy wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych. Występuje na skutek spalania w niskiej temperaturze węgla, drewna oraz śmieci. Pojawia się też w dymie tytoniowym.

Dwutlenek azotu i tlenki azotu

Występują pod postacią duszącego i drażniącego gazu o brunatnej barwie. Jego zapach przypomina chlor. Powstaje na skutek spalania. W połowie pochodzi z ruchu ulicznego. Norma dla stężenia jednogodzinnego wynosi 200µg/m3, jednak może być ona przekroczona jedynie 18 razy w roku.

Ozon

Ozon wchodzi w skład smogu fotochemicznego. W Krakowie jego zwiększone stężenie występuje latem, a zyskuje na intensywności szczególnie podczas intensywnego nasłonecznienia. Norma poziomu ozonu nie powinna przekraczać 120µg/m3 na 8 godzin. Nie może to mieć miejsca częściej niż przez 25 dni.


Zapobieganie zanieczyszczeniom powietrza

Stan powietrza w Krakowie, ale także w całej Polsce pozostawia wiele do życzenia. Aby zmniejszyć ilość zanieczyszczeń powietrza i podnieść poziom ochrony środowiska, zostały wprowadzone programy dofinansowań, np. w ramach projektu Czyste Powietrze można uzyskać dotację do wymiany pieca, poprawy termoizolacji budynku oraz instalacji odnawialnych źródeł energii. Ma to pomóc w ograniczeniu niskiej emisji i poprawy jakości powietrza.

Kiedy poziom stężeń pyłu zawieszonego przekracza dopuszczalne normy, zaleca się ograniczenie aktywności fizycznej oraz przebywania na zewnątrz, szczególnie dotyczy to dzieci, osoby starsze i cierpiące na schorzenia układu oddechowego.

Warto jednak pamiętać, że zanieczyszczenia powietrza, które są groźne dla naszego zdrowia, nie pozostają na zewnątrz, gdy wchodzimy do budynku. Przedostają się do wnętrza na skutek wietrzenia oraz nieszczelności okien.

Coraz więcej osób decyduje się w związku z tym na zastosowanie oczyszczaczy powietrza lub zakup roślin mających pochłaniać zanieczyszczenia i oczyszczać powietrze. Jednak w tym przypadku bardzo dobrze sprawdza się również rekuperacja.

Rekuperacja jest wentylacją mechaniczną z odzyskiem ciepła, która odpowiada za regularną wymianę powietrza we wnętrzu budynku bez konieczności otwierania okien i robienia przeciągów. Świeże powietrze zostaje przefiltrowane i wstępnie ogrzane od strumienia powietrza zużytego, wywiewanego z budynku. Wentylacja mechaniczna chroni nie tylko przed szkodliwym wpływem zanieczyszczeń powietrza, ale także pozwala zniwelować straty ciepła zimą, które powstają na skutek wietrzenia pomieszczeń.

Podsumowanie

Stan powietrza w Krakowie pozostawia wiele do życzenia, a zmniejszenie poziomu zanieczyszczeń powietrza może potrwać jeszcze wiele lat. Jednak problem ze złym stanem powietrza dotyczy nie tylko Krakowa, ale też innych miast w Polsce.

HomeWarto wiedziećPrzedszkolaPolecamyStan powietrza w Krakowie, czy jest się czego bać?